kf6L{ PsLs/0f 3f]if0ff sfo{qmddf /fli6«o ;efu[x sf7df8f}Fdf laxLaf/ g]kfn sDo'lgi6 kf6L{sf] PsLs/0f 3f]if0ff sfo{qmddf cWoIfåo s]kL zdf{ cf]nL / k'iksdn bfxfnnufot g]tfx? . t:jL/ M gjLg kf}8]n, /f;;

९ वैशाख

काठमाडौं । विश्वभरका कम्युनिस्टहरुले २२ अप्रिललाई लेनिन दिवसका रुपमा मनाइरहेका बेला नेपालका कम्युनिस्टले भने पार्टी स्थापना दिवसका रुपमा समेत मनाउँदैछन् । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)ले ७० औं स्थापना दिवस विशेष रुपमा मनाउँदैछ ।

आजभन्दा ७० वर्षअघि २२ अपि्रल सन् १९४९ अर्थात विक्रम संवत २००६ साल वैशाखमा भारतको कोलकातामा पुष्पलाल श्रेष्ठको अगुवाईमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको स्थापना भएको थियो । त्यसबेला नेपालमा राणा शासन रहेकाले केही सीमित युवाले भारतमा पार्टी स्थापना गरेका थिए ।

नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको संस्थापक महासचिव पुष्पलाल थिए भने सदस्यहरुमा नरबहादुर कर्माचार्य, निरन्जन गोविन्द वैद्य, नारायणविलाश जोशी थिए । यद्यपी मोतिदेवी श्रेष्ठलाई पनि नेकपाको संस्थापक सदस्य मानिदै आएको छ । तत्कालीन नेकपा एमालेले मोतिदेवीलाई संस्थापक मान्दै उनको नाममा स्मृति प्रतिष्ठान समेत बनाएको थियो ।

पुष्पलालकै अगुवाइमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको पहिलो घोषणापत्र १५ सेप्टेम्बर १९४९ मा जारी भएको थियो । कम्युनिस्ट पार्टी स्थापनालगत्तै यसले राणा शासन विरोधी २००७ सालको क्रान्तिमा सक्रिय सहभागिता जनाएको थियो । त्यतिबेलासम्म मनमोहन अधिकारी, विष्णुवहादुर मानन्धरहरु पनि कम्युनिस्ट क्रान्तिमा सहभागी भइसकेका थिए ।

कम्युनिस्ट पार्टीको पहिलो महाधिवेशनले २०१० सालमा मनमोहन अधिकारीलाई महासचिव निर्वाचित गरेको थियो । त्यसको केही समयपछि तत्कालीन सरकारले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीमाथि प्रतिवन्ध लगाएको थियो । नेकपाले शान्तिपूर्ण तरिकाले समाजवाद स्थापना गर्ने र राजाको वैधानिक नायकत्वमा प्रचलित कानुनको अधिनमा रही आफ्नो समाजवादी सिद्धान्तको प्रचार गर्ने प्रतिवद्धता जनाएपछि २०१३ सालमा प्रतिवन्ध हटाइएको थियो ।

प्रतिवन्ध हटाइएको दुई वर्ष नपुग्दै मुलुकमा सम्पन्न भएको पहिलो आम निर्वाचन २०१५ सालमा भाग लिएको नेकपाले देशभरमा जम्मा ४ सिट जितेको थियो । जबकी सो चुनावमा नेपाली कांग्रेस एक्लैले ७४ सिट जितेर दुई तिहाइ बहुमतको सरकार बनाएको थियो । कांग्रेसको २ तिहाइ बहुमतको सरकारलाई २ वर्ष टिक्न नदिई राजा महेन्द्रले सैनिक ‘कू’ गरेपछि अन्य दलसँगै नेकपा पनि प्रतिवन्धित भयो ।

केशरजंग रायमाझी समूहले दरवारको कदमको समर्थन गरेपछि नेपालमा कम्युनिस्ट पार्टीको बिभाजनको औपचारिक शुरुवात भएको थियो । तत्कालीन नेताहरु पुष्पलाल, मनमोहन, तुलसीलाल अमात्य, मोहनविक्रम सिंह, विष्णुबहादुर मानन्धर लगायतले राजाको कदमको विरोध गर्दै पार्टी पुनर्गठन गरेका थिए ।

नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको औपचारिक रुपमा पुनः विभाजन भने २०२५ सालमा शुरु भएको थियो । कम्युनिस्ट आन्दोलन छिन्नभिन्न भएका बेला २०२८ सालमा झापाली क्रान्तिकारीहरुले सामन्त विरुद्ध थालेको सशस्त्र विद्रोह केही वर्षमै बिभिन्न धार हुँदै नेकपा माले बनेको थियो । सीपी मैनाली, केपी ओली लगायतका नेताहरुले थालेको सो क्रान्तिमा धेरै नेता मिसिने क्रममा २०३५ सालमा माले बनेको थियो ।

अर्कोतिर मोहनविक्रम सिंहको नेतृत्वमा प्रचण्डहरु मिसिएर चौम बन्यो भने पुष्पलाल मनमोहनहरुको मार्क्सवादी पार्टी बन्यो । २०४६ सालमा तत्कालीन नेकपा माले र मार्क्सवादी सहितका कम्युनिस्ट घटक मिलेर वाममोर्चा बनाई पञ्चायतविरुद्ध कांग्रेससँग मिलेर जनआन्दोलन गरेका थिए । मसाल र चौमले भने वाममोर्चा बाहिरै रहेर आन्दोलन गरेका थिए ।